Najczęściej zadawane pytania (204) Ortografia (499) Interpunkcja (166) Wymowa (65) Znaczenie (197) Etymologia (274) Historia języka (21) Składnia (270) Słowotwórstwo (114) Odmiana (286) Frazeologia (115) Poprawność komunikacyjna (206) Nazwy własne (344) Wyrazy obce (68) Różne (147) Wszystkie tematy (2772)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-02-22
Batman nazywa się Bruce Wayne. Redaguję teksty z gry o Batmanie i tłumacz napisał mi tak: Gdy dorósł, został wybitnym chirurgiem i przez wiele lat obmyślał wyrafinowaną zemstę na Brusie Waynie. Czy imię i nazwisko bohatera są w tym zdaniu odmienione poprawnie?
Zarówno imię, jak i nazwisko bohatera są zakończone na niewymawianą samogłoskę e, przybliżona wymowa to [brus łejn]. Formy tego typu na gruncie polskim mogą się odmieniać, lecz końcówki ze względu na różnicę pomiędzy pisownią a wymową umieszcza się po apostrofie: dopełniacz i biernik – Bruce’a Wayne’a, celownik – Bruce’owi Wayne’owi, narzędnik – Bruce’em Wayne’em. Jedynie w miejscowniku, gdzie brzmienie głosek kończących tematy imienia i nazwiska jest w języku polskim inne niż w języku oryginalnym, obowiązuje zapis bez apostrofów – pisownia jest równa (polskiej) wymowie: Brusie Waynie (zob. http://sjp.pwn.pl/szukaj/Bruce.html, http://sjp.pwn.pl/szukaj/Wayne.html). Podobnie jest w wypadku nazwisk, takich jak Joyce [dżojs]: Joyce’a, z Joyce’em, ale o Joysie; Remarque [remark]: Remarque’a, o Remarque’u, ale z Remarkiem. Wskazane ustalenia ortograficzno-fleksyjne ten dokumentują „Wielki słownik ortograficzny PWN” pod red. E. Polańskiego oraz „Zasady pisowni polskiej” (zob. http://sjp.pwn.pl/zasady/Jesli-w-ktoryms-przypadku-gramatycznym-brzmienie-gloski;629620).
Katarzyna Wyrwas

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-02-20
Jak powinno się odmieniać nazwisko Chucher – o Chuchrze czy Chucherze, Chuchra czy Chuchera?
Jeśli to nazwisko polskie, to mamy dwie możliwe wersje, równie poprawne gramatycznie:
1) Chucher, Chuchra, Chuchrowi, Chuchrem, Chuchrze;
2) Chucher, Chuchera, Chucherowi, Chucherem, Chucherze.
To, jak odmieniamy nazwiska zakończone na -er, -el, -ek, -eń, zależy w dużej mierze od zwyczaju językowego. W polskich nazwiskach, które mają formy równe rzeczownikom pospolitym, opuszczamy e w odmianie, np. Kwiecień – Kwietnia, Krawiec – Krawca, Dudek – Dudka, Kołek – Kołka itp. Jeśli nazwisko nie jest równe rzeczownikowi pospolitemu, jak w przykładzie z pytania, sposób odmiany, czyli zachowanie lub opuszczenie e zależy częstood tego, czy brzmi ono swojsko, czy też obco, co ostatecznie kształtuje określoną tradycję odmiany. „Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN” pod red. A. Markowskiego w haśle problemowym „Nazwiska” podaje m.in. zestawienie: Wujec – Wujca, Janiec –Jańca, Pawelec – Pawelca, Woleń – Wolenia, ale: Perec – Pereca (obce brzmienie) oraz Stępień – Stępnia, Skupień – Skupnia (zgodnie ze zwyczajem językowym).
Jeśli kierować się względami komunikacyjnymi, to w odmianie interesującego nazwiska za bardziej jednoznaczne można uznać formy odmiany zachowujące samogłoskę e w temacie, ponieważ nie budzą one wątpliwości co do brzmienia mianownika: nikt, kto usłyszy np. formę Janem Chucherem, nie pomyśli, że mianownik brzmi Chuchr. Nosiciel nazwiska może jednak preferować drugi typ odmiany, dlatego też ostateczna decyzja powinna zostać podjęta po konsultacji z osobą, która danego nazwiska używa.
Katarzyna Wyrwas

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-02-12
Piszę rozprawkę o moim rodzie. Pojawił się problem z odmianą nazwy wsi Borowe (XVIII wiek) w parafii Brok. Jak jest poprawniej: mieszkał w Borowie (Borowej) czy też w Borowem? A może nie odmieniać nazwy i napisać w Borowe?
Nazwy miejscowe rodzaju nijakiego, zakończone w mianowniku na -e, które mają odmianę przymiotnikową w narzędniku i miejscowniku przybierają postać z końcówką starego typu odmiany -em, nieco już dziś archaiczną. Inne nazwy miejscowe tego typu w wymienionych przypadkach mają formy: w Zakopanem, w Rucianem-Nidzie, w Wysokiem Mazowieckiem, w Bornem-Sulinowie, w Małem Cichem, w Nowem Bystrem.
Na pewno nie można tu brać pod uwagę formy w Borowej, ponieważ ta odnosi się do odmiany nazwy miejscowej (ta) Borowa, forma w Borowie może natomiast być np. miejscownikiem nazwy (ten) Borów.
Jeśli nazwa wsi ma postać (to) Borowe, to poprawną formą jest w Borowem. Można także użyć formy we wsi Borowe, ale nada to wypowiedzi – pewnie niepotrzebnie – wydźwięk urzędowy. Nieodmienienie tej nazwy, jak Pan sugeruje w końcowej części zapytania, byłoby błędem językowym.
Katarzyna Wyrwas

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-02-11
Usłyszałem niedawno od pewnego (znanego skądinąd) językoznawcy, że nazwisko Murray „odmieniamy przymiotnikowo, gdyż wymawia się je [mari]”, a więc: Murray’ego, Murray’emu itd. Według mnie powinniśmy je odmieniać tak samo jak nazwiska Disney [dı̣zni], Huxley [hạksli], Macaulay [məkọ:li] czy Shelley [szẹli], a więc rzeczownikowo. Nikt przecież nie powie, że obejrzał film Disney’ego [dı̣zniego] lub przeczytał powieść Huxley’ego [hạksliego]. Według słownika ortograficznego i słownika poprawnej polszczyzny poprawne formy to Disneya [disneja] i Huxleya [haksleja].
Odmianę nazwisk obcych na gruncie polskim ustala się na podstawie ich wymowy lub pisowni, choć częściej kierujemy się wymową. Wedle bardzo ogólnej zasady można przyjąć, że jeśli nazwisko kończy się w pisowni lub wymowie na spółgłoskę (w tym również j, gdy odpowiada w wymowie znakowi y), jest odmieniane według deklinacji męskiej (np. Comte [wym. komt], Presley), jeśli kończy się na samogłoski a lub a, odmienia się jak rzeczowniki żeńskie (np. Wojtyła, Kościuszko), jeśli natomiast kończy się na i, y lub e, przyjmuje odmianę jak przymiotniki (np. Kennedy, Moricone, Pavatotti).
Ustalmy zatem na początek, jaka jest NAPRAWDĘ wymowa nazwiska Murray. W pytaniu podaje Pan przykłady nazwisk wraz z ich wymową zaczerpnięte – jak się domyślam – z „Encyklopedii PWN”, która przy hasłach Murray dotyczących nazw geograficznych i osobowych podaje transkrypcję [mạri] (kropka pod a w tym zapisie oznacza miejsce akcentu). W encyklopedii, z której z założenia ma skorzystać każdy, także niespecjalista, przyjęto zapis wymowy uproszczony, sporządzony przy użyciu powszechnie znanych znaków niebędących znakami alfabetu fonetycznego, starając się jedynie oddać głoski obce za pomocą liter oznaczających najbliższe im głoski polskie. Transkrypcja dokonana w ten sposób jest tylko przybliżona, aby zapobiec „literowemu” odczytywaniu niektórych wyrazów mających bardzo odmienną od polskiej wymowę (np. Murray Bridge [mạri brıdż]). Uproszczenie to pozwala poznać wymowę przybliżoną, nie oddaje natomiast rzeczywistej wymowy różnych głosek obcych, w tym także angielskiego połączenia ay, w którego wymowie występuje samogłoska w polszczyźnie nie istniejąca.
„Merriam-Webster Dictionary” podaje wymowę angielską – www.merriam-webster.com/dictionary/murray, podobnie internetowy słownik wymowy nazwisk – http://www.pronouncenames.com/pronounce/murray, w załączonych plikach dźwiękowych można wprawdzie usłyszeć dźwięk podobny do polskiego i, lecz nie w pełni z nim równy. Inna rzecz, że w Polsce nie wymawiamy obcych nazwisk, odwzorowując dokładnie ich wymowy obcej (angielskiej czy francuskiej), czego przykładami są zarówno podane przez Pana nazwisko Disney (http://www.pronouncenames.com/search?name=disney), jak i Robespierre (http://pl.forvo.com/word/robespierre/), lecz staramy się w przybliżeniu oddać niepolskie dźwięki, artykułując [disnej] czy [robespjer]. Wymowa całkowicie zgodna ze standardami obcymi nie byłby u nas mile widziana, a wręcz traktowana jako objaw pretensjonalności mówiącego.
Nazwisko Murray jest w Polsce wymawiane [marej] i w związku z tym odmieniane jak rzeczownik z formami zapisywanymi bez apostrofu, jako że nie ma pomiędzy pisownią a wymową różnicy ilościowej (czyli końcowych samogłosek niewymawianych). Zgodnie z zasadą pisowni polskiej (http://sjp.pwn.pl/zasady/Nazwiska-zakonczone-w-pismie-na-spolgloski-lub-y-po-samoglosce;629618) nazwisko Pana interesujące przyjmuje formy: Murraya, Murrayowi, Murrayem, Murrayu. Można oczywiście snuć dywagacje na temat przymiotnikowej odmiany nazwisk wskazanych w pytaniu, lecz prowadzone na ten temat dyskusje byłyby iście akademickie, ponieważ ostatecznie nie miałyby związku z praktyką językową.
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-02-03
Czy odmienia się nazwisko Pierre Bourdieu?
Nazwisko tego francuskiego socjologa, antropologa i filozofa należy do nielicznych typów nazwisk, które na gruncie polskim się nie odmieniają. Brak możliwości tworzenia form przypadków wynika z faktu, że wymowa tego nazwiska – [burdjọ̈] – uniemożliwia dopasowanie go do żadnej z polskich deklinacji ze względu na końcowe akcentowane -e.
Odmienia się natomiast imię Pierre, mające w wymowie [pier] na końcu spółgłoskę, która pozwala na dołączenie tej francuskiej wersji imienia Piotr do grupy rzeczowników męskich. Ponieważ jednak imię francuskie w wymowie kończy się na spółgłoskę, lecz w piśmie – na samogłoskę -e, która nie jest wymawiana, należy wedle zasad pisowni polskiej końcówki przypadków oddzielać od oryginalnej formy imienia za pomocą apostrofu (vide: http://sjp.pwn.pl/zasady/Nazwiska-zakonczone-na-e-nieme;629619).
Oto zestaw form odmiany imienia Pierre (w nawiasach wymowa):
D. Pierre’a [piera],
C. Pierre’owi [pierowi],
B. Pierre’a [piera],
N. Pierre’em [pierem],
Ms. Pierze.
Ostatnia wymieniona forma ma zapis zgodny z przyjętą u nas zasadą, że jeśli w którymś przypadku gramatycznym brzmienie głoski kończącej temat nazwiska jest w języku polskim inne niż w języku oryginalnym, wówczas zakończenie tego nazwiska piszemy zgodnie z pisownią polską, a -e nieme i apostrof — jeśli występują — pomijamy (vide: http://sjp.pwn.pl/zasady/Jesli-w-ktoryms-przypadku-gramatycznym-brzmienie-gloski;629620).
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-01-27
Jak odmieniać przez przypadki skrót nazwy partii KORWiN? Jakie połączenia z innymi wyrazami są niepoprawne lub niezręczne? Np. połączenie członek KORWiN-a jest dwuznaczne i śmieszne.
Należy się spodziewać, że partia o nazwie Koalicja Odnowy Rzeczypospolitej Wolność i Nadzieja rzadko będzie operować nazwą w postaci rozwiniętej, nie taki jest przecież zapewne zamysł jej założyciela, który nazwę rozwiniętą celowo dopasował do przysługującego jej skrótowca (nie skrótu!) KORWiN, odczytywanego jak inne polskie wyrazy, czyli jako suma głosek równa w wymowie pierwszemu członowi nazwiska Janusza Korwina-Mikkego.
Aby odmieniać skrótowiec i używać go w zdaniach, należy ustalić jego rodzaj, wskazując główny człon nazwy rozwiniętej. W tym wypadku jest nim rzeczownik koalicja, dlatego można przyjąć, że nazwa partii ma rodzaj żeński. Oznacza to, że można byłoby zbudować następujące zdanie: KORWiN wystartowała [bo: koalicja] w wyborach parlamentarnych. Częściej jednak pojawiać się będą prawdopodobnie zdania w rodzaju KORWiN wystartował w wyborach parlamentarnych, ponieważ rodzaj skrótowca ustala się także w języku, biorąc pod uwagę koniec wyrazu (formy): jeśli jest tam spółgłoska, w polszczyźnie przyjmuje się, że skrótowiec ma rodzaj męski, bo takie zakończenie ma wiele rzeczowników rodzaju męskiego. W tym wypadku skrótowiec stawałby się więc jeszcze bardziej podobny do nazwy Korwin, lecz odmiana obu tych nazw własnych nie byłaby taka sama. Element złożonego nazwiska Korwin przyjmuje formy Korwina, Korwinowi, Korwinem, Korwinie, skrótowiec zaś miałby odmianę następującą:

M. KORWiN
D. KORWiN-u (jak PiS-u, MON-u, PAN-u, PWN-u itp.)
C. KORWiN-owi
B. KORWiN (jak PiS, MON itd.)
N. KORWiN-em
Ms. KORWiN-ie

Jak widać, skrótowiec powinien mieć przede wszystkim inny zapis form odmiany, ponieważ końcówki poszczególnych przypadków zgodnie z zasadami pisowni polskiej mamy obowiązek oddzielać od formy podstawowej skrótowca za pomocą krótkiej kreski, czyli łącznika (vide: http://sjp.pwn.pl/zasady/Jesli-skrotowiec-sie-odmienia;629584).
Ktoś mógłby powiedzieć: Jestem zwolennikiem Korwina, lecz mówiąc o partii, powinien użyć konstrukcji Jestem członkiem KORWiN-u. Oczywiście w komunikacji potocznej z pewnością pojawią się formy niewzorcowe, które - jako dwuznaczne - mogą się stać przykładami specyficznego poczucia humoru...
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-01-20
Mówimy jadę do Gniewu czy do Gniewa?
W użyciu są dwie formy dopełniacza od nazwy tego miasta: Gniewu i Gniewa. „Wielki słownik ortograficzny PWN” pod red. Edwarda Polańskiego podaje wyłącznie formę Gniewu (http://sjp.pwn.pl/so/Gniew;4437723.html), tak samo „Wykaz urzędowych nazw miejscowości i ich części” (http://ksng.gugik.gov.pl/pliki/urzedowy_wykaz_nazw_miejscowosci_2013.pdf).
Z kolei część słowników, np. „Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN” pod red. Andrzeja Markowskiego oraz dwa słowniki autorstwa Jana Grzeni: „Słownik nazw własnych” i „Słownik nazw geograficznych” dają pierwszeństwo formie Gniewa, postać Gniewu wskazując jako rzadszą. Gniewu może być używane mniej chętnie, ponieważ kojarzy się z dopełniaczem wyrazu pospolitego gniew, od którego faktycznie nie pochodzi: w „Słowniku nazw geograficznych” czytamy, że nazwa tego pomorskiego miasta pochodzi od od dawnego rdzenia oznaczającego górę, wzniesienie i dawniej wystepowała w formach Gmew, Gmewa lub Gmiew. Użycie formy do Gniewa byłoby uzasadnione tym, że chcemy uniknąć stosowania postaci nazwy, która jest tożsama z postacią rzeczownika pospolitego oznaczającego m.in. złość, wzburzenie.
Być może warto byłoby zapytać dziś mieszkańców tego miasta, dokąd jadą, gdy wracają do domu – do Gniewa czy do Gniewu – i na tej podstawie dać pierwszeństwo jednej z form: tej używanej przez lokalną społeczność.
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-01-15
Jak odmienia się imię Woody Allena?
Nazwiska i imiona niesłowiańskie zakończone na -y, takie jak Kennedy, Salisbury, Perry, Debussy, Scudéry, Valéry, Kelly, Murphy, Harry, Woody, Anthony, Johny, odmienia się, oddzielając apostrofem końcówki fleksyjne od oryginalnej postaci nazwiska (nie dotyczy to miejscownika i narzędnika). Formy odmiany imienia słynnego reżysera są następujące:
M. Woody,
D. Woody’ego,
C. Woody’emu,
B. Woody’ego,
N. Woodym,
Ms. Woodym.
Nazwisko odmieniamy jak polskie nazwiska rodzaju męskiego, storujemy zapis bez oddzielania końcówek apostrofem, ponieważ w formach odmiany nie występuje różnica ilościowa pomiędzy pisownią a wymową: Allena, Allenowi, Allenem, Allenie.
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2014-11-08
Czy nazwa miejscowości Krzywosądz w województwie kujawsko-pomorskim jest rodzaju męskiego czy żeńskiego. Nie figuruje ona w jakimkolwiek słowniku ortograficznym czy słowniku języka polskiego.
Analogicznie do rzeczownika mosiądz - wydaje się, że powinien to być rodzaj męski, jednak w samej miejscowości i na stronach internetowych jej poświęconych powszechny jest rodzaj żeński, a więc: Krzywosądzy, Krzywosądzę, Krzywosądzą. Urząd Wojewódzki twierdzi, że nazwa ma rodzaj męski.
Nazwę tę można znaleźć w „Urzędowym wykazie nazw miejscowości” (dostępnym także w wersji elektronicznej tu: http://ksng.gugik.gov.pl/urzedowe_nazwy_miejscowosci.php), w którym to na s. 1028 podaje się zakończenie dopełniacza ~dza, co jednoznacznie wskazuje na męski rodzaj nazwy.
To fakt, że w lokalnych nazwach, a nawet w XIX-wiecznych dokumentach historycznych dotyczących powstania styczniowego częściej pojawia się forma żeńska niż męska, ale urząd ma – jak widać – swoje racje. Problem ten wymagałby dłuższych kwerend historycznojęzykowych, które zapisu we wspomnianym wykazie i tak by nie zmieniły, przynajmniej na razie.
Katarzyna Wyrwas

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2014-11-08
Nurtuje mnie problem odmiany nazwy miejscowości Pisz.

Nazwę tego miasta odmieniamy następująco:
D. Pisza,
C. Piszowi,
B. Pisz,
N. (z) Piszem,
Ms. (o) Piszu.
Formy odmiany trudniejszych wyrazów pospolitych oraz nazw własnych, a nawet utworzone od tychże nazw przymiotniki podaje dostępny online „Wielki słownik ortograficzny PWN”: so.pwn.pl.
Katarzyna Wyrwas

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2014-11-08
Szanowni Państwo!
Zajmuję się promocją i organizacją gry w golfa w Polsce, tak więc często zdarza mi się pisać o tej dyscyplinie sportu.
Mam pytanie dotyczące używania przyimków w lub na w kontekście pól golfowych i ich nazw własnych. W zdaniu Turniej odbył się na polu golfowym Sobienie Królewskie oczywiste wydaje mi się użycie przyimka na, jednak gdybym chciała pominąć określenie pole golfowe, czy powinnam użyć przyimka w czy na?
Przykład: Turniej odbył się na Sobieniach Królewskich czy jednak Turniej odbył się w Sobieniach Królewskich?
Sobienie Królewskie to zarówno nazwa miejscowości, jak i nazwa pola. Często jednak jest tak, iż nazwa pola wcale nie jest tożsama z nazwą miejscowości, na przykład jest pole Amber Baltic i czy wówczas powinnam używać na Amber Baltic czy Amber Baltic?
Analogicznie przy pisaniu o piłce nożnej używamy na stadionie czy na Narodowym, dlatego zwyczajowo używam również przy pisaniu o polach golfowych przyimka na, jednak ostatnio zwrócono mi uwagę, iż jest to niepoprawne.
Byłabym wdzięczna za wyjaśnienie tej kwestii.
Szanowna Pani,
golf charakteryzuje precyzja, a to na mnie – osobę odpowiadającą – nakłada pewne zobowiązania. Od razu jednak się usprawiedliwię – w przypadku przyimków w oraz na czasami trudno jednoznacznie rozstrzygnąć, jaką formę wybrać, często bowiem o ich użyciu decyduje zwyczaj językowy. Są jednak pewne wytyczne, które mogą mieć zastosowanie w opisywanym przez Panią przypadku. Gdy chcemy wskazać, że coś odbywa się na dużej, otwartej przestrzeni, wtedy używamy przyimka na. Gdy chcemy odnieść się do przestrzeni zamkniętej, czy w ogóle w jakiś sposób ograniczonej, wtedy naturalniejsze wydaje się użycie przyimka w. Pole jest niewątpliwie miejscem otwartym i zewnętrznym, dlatego jak najbardziej turnieje odbywają się na nim. Co jednak w sytuacji, gdy rzeczownik pole zostanie pominięty? W „Nowym słowniku poprawnej polszczyzny” pod red. A. Markowskiego można przeczytać, że przyimek na „tworzy wyrażenia wskazujące, że coś odbywa się na powierzchni tego, co nazywa przyłączany rzeczownik”. I choć celem golfistów jest, aby piłka wpadła pod powierzchnię, czyli do dołka, nie będzie chyba zbytnim nadużyciem, jeśli uznamy, że sport ten wiąże się z otwartą przestrzenią. Z tego wynika, że powiemy o turnieju golfowym, iż odbywa się na polu Sobienie Królewskie i na Sobieniach Królewskich. Użycie przyimka na z nazwą własną pełni tu jeszcze jedną istotną rolę – pozwala odróżnić obiekt sportowy od miasta (w Sobieniach Królewskich oznacza, że coś odbywa się właśnie w tej miejscowości, ale niekoniecznie w określonym obiekcie), jest precyzyjniejsze, a tym samym chętnie w języku wykorzystywane, bo zwiększa komunikacyjną efektywność.
Z wyrazami szacunku
Ewa Biłas-Pleszak

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2014-11-08
Jak poprawnie odmienić nazwisko Thier? Rozmawiam o Józefie Thierze czy o Józefie Thier?
Nawet nazwiska obce na gruncie polskim podlegają odmianie, zwłaszcza zaś takie, które nie sprawiają kłopotów fleksyjnych , ponieważ ich zakończenie jest podobne do wyrazów, które odmieniamy z łatwością, równie łatwo zatem dopasujemy obce nazwisko do rodzimych wzorców odmiany. W tym wypadku łatwo o analogię do rzeczownika pospolitego bankier.
Formy przypadków są następujące:
M. Józef Thier,
D. Józefa Thiera,
C. Józefowi Thierowi,
B. Józefa Thiera,
N. (z) Józefem Thierem,
Ms. (o) Józefie Thierze.
Katarzyna Wyrwas

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2014-10-10
Jak powinna wyglądać odmiana nazwiska znanego francuskiego filozofa? W mianowniku to Michel Onfray.
W polszczyźnie odmienia się większość nazwisk zarówno rodzimych, jak i obcych, należy tylko ustalić, jaki jest wzór odmiany. Najważniejszą wskazówką jest to, jaka głoska (nie litera!) kończy wyraz, czyli jak się nazwisko wymawia. Nazwisko Onfray wymawiamy [onfre], zaliczymy je zatem do grupy nazwisk męskich zakończonych na samogłoskę -e w liczbie pojedynczej (podobnie jak Linde, Kolbe, Rilke, Dante), a te na gruncie polskim odmieniają się jak zwykłe przymiotniki w rodzaju nijakim (np. trudne, białe, dobre), z tą różnicą, że w nazwach własnych w narzędniku i miejscowniku zamiast końcówki -ym (np. trudnym, białym, dobrym) dodajemy -em (np. Lindem, Kolbem, Rilkem, Dantem).
Skoro nazwisko nas interesujące inaczej się wymawia niż zapisuje, bo liter jest w nim więcej niż głosek, zasady pisowni polskiej nakazują, by zaznaczyć różnicę ilościową pomiędzy składem głoskowym (wymową) a składem literowym (pisownią), oddzielając za pomocą apostrofu końcówki fleksyjne kolejnych przypadków od oryginalnej postaci nazwiska.
Formy liczby pojedynczej przedstawiałyby się następująco:

M. Michel Onfray
DB. Michela Onfray’go [wym. onfrego]
C. Michelowi Onfray’mu [wym. onfremu]
N. (z) Michelem Onfray’m [wym. onfrem]
Ms. (o) Michelu Onfray’m [wym. onfrem]

Podobnie odmieniają się nazwiska francuskich literatów: Rabelais (wymawiane [rable]), Beaumarchais [wym. bomarsze]: Rabelais’go [wym. rablego], Rabelais’mu [wym. rablemu], Rabelais’m [wym. rablem], Beaumarchais’go [wym. bomarszego], Beaumarchais’mu [wym. bomarszemu], Beaumarchais’m [wym. bomarszem].

Szczegółowe, obszerne wskazówki dotyczące odmiany nazwisk polskich i obcych zamieszcza „Nowy słownik poprawnej polszczyzny” pod red. Andrzeja Markowskiego w haśle problemowym „Nazwiska”.
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2014-04-22
Czy w nazwie Zespół Szkół Mechanicznych, Elektrycznych i Elektronicznych powinno się stawiać przecinek?
Nie ma powodu, aby unikać przecinka w nazwach instytucji, jeśli przecinek ów jest konieczny, aby oddzielić kolejne człony nazwy. Jako przykład warto wskazać nazwy ministerstw w III Rzeczpospolitej: Ministerstwo Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej. Także wydziały i inne jednostki organizacyjne uniwersytetów – jeśli zajmują się więcej niż dwoma dziedzinami wiedzy – mogą przyjmować nazwy zawierające przecinek, np. Wydział Matematyki, Fizyki i Chemii, Zakład Chemii Nieorganicznej, Metaloorganicznej i Katalizy. Nie należy zapominać również o nazwach imprez kulturalnych i innych wydarzeń, które skupiają się na wielu podmiotach, jak np. niegdysiejsze Dni Kultury, Oświaty, Książki i Prasy.
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2014-04-16
Czy imię francuskiego filozofa Bergsona – Henri – jest odmienne?
Niektóre słowniki – jak „Nowy słownik poprawnej polszczyzny” pod red. Andrzeja Markowskiego – odnotowują francuskie imię Henri jako nieodmienne, w innych natomiast – jak w „Słowniku nazw własnych” Jana Grzeni – odnajdziemy formy odmiany: Henri, Henriego, Henriemu, Henrim. W polszczyźnie dopuszczalne jest nieodmienianie nazwisk czy imion, które są zakończone na sylabę akcentowaną, a imię Henri powinno być zgodnie z zasadami wymowy francuskiej wymawiane jako [ã-ri] z akcentem oksytonicznym (położonym na ostatniej sylabie) i jako takie spełniałoby wymieniony warunek. Imię francuskie jest jednak podobne do anglosaskiego Henry i z chęcią odmieniane, a nawet czasem z nim mylone, Henry natomiast przyjmuje w polszczyźnie następujące formy: Henry’ego, Henry’emy, Henrym (ta forma bez apostrofu).
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2014-04-15
Jak się odmienia nazwisko Morricone?
Nazwisko tego włoskiego kompozytora należy do grupy nazwisk i imion męskich zakończonych na samogłoskę -e (zob. też np. Bramante, Tornatore, Corleone, Dante, Reszke, Wende, Linde, Rilke, Kolbe). Nazwy te są odmieniane jak przymiotniki w rodzaju nijakim (np. nudne), w narzędniku i miejscowniku mają końcówkę fleksyjną -em, co odróżnia je od form odmiany przymiotników niebędących nazwami własnymi.
Odmiana wygląda następująco:
M. Morricone, Linde,
D. Morriconego, Lindego,
C. Morriconemu, Lindemu,
B. Morriconego, Lindego,
N. Morriconem, Lindem,
Ms. Morriconem, Lindem.
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2014-03-30
Jak odmienia się nazwa Lyon?
Francuskie nazwy, w których na końcu wyrazu nie występuje różnica pomiędzy pisownią a wymową, nie sprawiają problemów w odmianie. Nazwa Lyon na gruncie polskim będzie przybierać podobne formy jak Babilon:

M. Lyon,
D. Lyonu,
C. Lyonowi,
B. Lyon,
N. Lyonem,
Ms. Lyonie.

W ustaleniu poprawnych form pisowni i odmiany nazw miejscowych pomóc mogą m.in. publikacje Jana Grzeni, takie jak „Słownik nazw własnych” czy „Słownik nazw geograficznych”, a także „Wielki słownik ortograficzny” PWN, dostępny także w wersji elektronicznej: http://so.pwn.pl/.
Katarzyna Wyrwas

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2014-03-28
Czy poniższe zdanie jest poprawnie zapisane? Jest ono fragmentem listu, który miały napisać dzieci: Niedawno odbyłam niesamowitą podróż do puszczy amazońskiej. Wiem, że nazwami własnymi są Nizina Amazonki czy kraina Amazonia. Stąd moje pytanie: czy taki wytwór, jak puszcza amazońska, można było w tym konkretnym przykładzie tak zapisać?Pytanie...
Zapis w podanym zdaniu jest poprawny. Wyrażenie puszcza amazońska nie jest nazwą własną, nie ma więc powodu, aby pisać je wielkimi literami.
Aldona Skudrzyk
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2014-03-27
Jak brzmi nazwa miejscowości Duszniki Zdrój dopełniaczu?
Zasady pisowni polskiej mówią, że jeśli nazwa miejscowa składa się z dwu lub więcej członów rzeczownikowych, które wspólnie identyfikują jednostkę administracyjną lub/i geograficzną, a więc miejscowość lub jej część, stosuje się łącznik – a zatem należy pisać Duszniki-Zdrój. Odmiana tej nazwy miejscowej jest następująca:

M. Duszniki-Zdrój,
D. Dusznik-Zdroju,
C. Dusznikom-Zdrojowi,
B. Duszniki-Zdrój,
N. Dusznikami-Zdrojem,
Ms. Dusznikach-Zdroju.

W ustaleniu poprawnych form pisowni i odmiany nazw miejscowych pomóc mogą m.in. publikacje Jana Grzeni, takie jak „Słownik nazw własnych” czy „Słownik nazw geograficznych”, a także „Wielki słownik ortograficzny” PWN, dostępny także w wersji elektronicznej: http://so.pwn.pl/.
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2013-11-14
Jak odmienia się przez przypadki imię Nel?


Imię Nel jest nieodmienne. Gdyby było imieniem mężczyzny, odmieniałoby się jak Kornel, a więc: Nela, Nelowi, Nelem, Nelu. Jest to jednak – jak wiemy choćby z lektury powieści Sienkiewicza – imię kobiece. „Słownik imion” Jana Grzeni wyjaśnia, że jest to funkcjonująca w krajach anglosaskich skrócona forma imienia Helen lub imion o zakończeniu -ela / -nella, takich jak Pernella.
W polszczyźnie imię (a także nazwisko) noszone przez kobietę, które ma formę typową dla rzeczowników męskich (bezkońcówkową, pozbawioną typowej dla rzeczowników rodzaju żeńskiego końcówki -a), nie ulega odmianie przez przypadki i liczby. Można to zilustrować przykładem wspomnianej już Nel Rawlison, bo tu nazwisko również ma formę jak typowy rzeczownik rodzaju męskiego. Już jednak imię i nazwisko jej ojca jest odmienne: George Rawlison, George’a Rawlisona, George’owi Rawlisonowi, George’em Rawlisonem, George’u Rawlisonie.
Katarzyna Wyrwas


1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18