Najczęściej zadawane pytania (223) Ortografia (554) Interpunkcja (187) Wymowa (68) Znaczenie (240) Etymologia (294) Historia języka (24) Składnia (309) Słowotwórstwo (127) Odmiana (314) Frazeologia (125) Poprawność komunikacyjna (182) Nazwy własne (411) Wyrazy obce (87) Grzeczność językowa (35) Różne (158) Wszystkie tematy (3115)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-26
Proszę o wskazanie poprawnej formy odmiany nazwiska Szwaja w dopełniaczu.
Wedle obowiązujących zasad pisowni polskiej poprawną formą dopełniacza tego nazwiska jest Szwai (zob. http://sjp.pwn.pl/zasady/Rzeczowniki-zakonczone-na-eja-ea-ua;629362). Pozostałe formy to Szwaję i Szwają.
Katarzyna Wyrwas

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-26
Jestem w trakcie wypisywania zaproszeń ślubnych i pojawiła się pewna wątpliwość. Otóż jeden z naszych przyjaciół ma na imię Bolko. Nie Bolesław, nie Bolek, tylko Bolko. Jaki jest paradygmat odmiany tego imienia? Zapraszamy Sz.P. Bolko czy Bolka?
Zaproszenie jest tekstem oficjalnym, nawet jeśli jest kierowane do znajomych, rodziny, przyjaciół. Nawet na zaproszeniu do babci nie napiszemy zapraszamy babcię Jadzię Kowalską, lecz zapraszamy Jadwigę Kowalską. Już w tym momencie sprawa powinna być jasna, ponieważ Bolesław i Bolko to dwa różne imiona, a Bolek jest zdrobnieniem od Bolesław i w zaproszeniu tej formy nie użyjemy. Pozostaje imię Bolko, które oczywiście jest odmienne, lecz formy ma zbieżne z formami zdrobnienia Bolek: Bolko, Bolka, Bolkowi, Bolkiem, Bolku. I w tym miejscu warto się zastanowić, czy Zapraszamy Sz.P. Bolka Kowalskiego rzeczywiście stanowi problem. Sam Bolko wie, jak brzmi jego imię, zapewne je odmienia, a zaproszenie jest adresowane do niego…

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-26
Przepraszam, że zawracam czas taką drobnostką, jednak wydaje mi się, że tylko Państwa wiedza i autorytet są w stanie rozstrzygnąć spór. Sprawa tyczy się odmiany (deklinacji) nazwiska Wall. Kolega upiera się, że jest ono nieodmienne, ja twierdzę, że jest. Czy byliby Państwo łaskawi orzec, kto ma rację? Swoje zdanie opieram na „Wielkim słowniku języka polskiego”, w którym jest wyraźnie napisane, że nazwisko należy odmieniać, jeśli jest to tylko możliwe.
Większość nazwisk podlega odmianie, nieodmienne są bardzo nieliczne (zob. Nazwiska nieodmienne). Nazwisko Wall powinno przyjąć w liczbie pojedynczej formy: Walla, Wallowi, Wallem, Wallu, a w liczbie mnogiej: Wallowie, Wallów, Wallom, Wallami, Wallach.

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-26
Istnieje wieś Szkudła (w mianowniku). Czy poprawie jest: do Szkudły, w Szkudli?
Skoro forma podstawowa ma postać Szkudła (jak szkoła, to nazwa powinna się odmieniać jak rzeczowniki rodzaju żeńskiego: idziemy do Szkudły, przyglądamy się Szkudle, widzimy Szkudłę, chwalimy się Szkudłą, mówimy o Szkudle.

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-26
Czy nazwisko Paszko się odmienia? Jeżeli tak, to w jaki sposób?
Nazwiska zakończone na -o odmieniają się według deklinacji żeńskiej, podobnie jak Matejko, Kościuszko, Moniuszko, Fredro. Kolejne formy to: Paszki, Paszce, Paszką jak Matejki, Matejce, Matejką, Kościuszki, Kościuszce, Kościuszką, Fredry, Fredrze, Fredrą. W liczbie mnogiej, czyli np. dla pary małżeńskiej lub rodzeństwa, nazwisko to powinno przyjąć formy: Paszkowie, Paszków, Paszkom, Paszkami, Paszkach.

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-26
Proszę o odpowiedź, czy dobrze odmieniam nazwiska w dedykacji:
Dla Filipa Ekierta.
Dla Amelii Feitek.
Dla Mikołaja Lejka (Lejk)
Dla Laury Salgut.
Dla Marcela Sulki (Sulk).
Ostatnie nazwisko nie jest odmienione poprawnie. Skoro mianownik ma postać Sulk, to nazwisko powinno się odmieniać według deklinacji męskiej, podobnie jak wcześniejsze nazwisko Lejk, czyli Sulka, Sulkowi, Sulkiem, Sulku.

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-26
Mam wątpliwości dotyczące formy przymiotnikowej powstałej od nazwy własnej. Miasteczko nosi nazwę Strzelno.
W „Urzędowym wykazie nazw miejscowości i ich części” (http://ksng.gugik.gov.pl/urzedowe_nazwy_miejscowosci.php) są odnotowane 4 miejscowości o takiej nazwie i we wszystkich wypadkach wykaz wskazuje formę przymiotnika strzeleński, który najdokładniej nawiązuje do formy rzeczownikowej.

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-26
Mówimy w Brennej czy w Brennie?
Nazwa Brenna odmienia się jak przymiotnik, a zatem jedziemy do Brennej, przeglądamy się Brennej, lubimy Brenną, zachwycamy się Brenną, mówimy o Brennej.

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-25
Przeprowadzam się wkrótce na ulicę Nadarzyn w miejscowości Kobyłka (nie na Nadarzyńską, to sąsiednia ulica w Kobyłce). Jak powinno się odmieniać nazwę tej ulicy? Czy mogę pominąć słowo ulica i powiedzieć mieszkam na Nadarzyn / mieszkam na Nadarzynie, jadę na Nadarzyn, mieszkam na Nadarzyn / Nadarzynie?
Nazwy ulic występujące w tej formie pozostają zwykle nieodmienne: Nadarzyn, Foksal, Widok, Korczak, Zalew, zwłaszcza jeśli są używane łącznie z rzeczownikiem ulica, np.: mieszkam na ulicy Foksal, Nadarzyn, Korczak, Zalew. Potocznie, a szczególnie w kontaktach z osobami, które są zorientowane w terenie, można używać form odmienionych, bo one nikogo w błąd nie wprowadzą: mieszkam na Nadarzynie. Nikt, kto zna okolicę, nie pomyśli, że Nadarzyn to osiedle, bo z tymi nazwami używa się przyimka na, np. mieszkam na Zagórzu, na Kazimierzu w odróżnieniu od w Zagórzu, w Kazimierzu, które dotyczą miast czy wsi.

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-25
Czy imiona Harry, Jerry itp. mogą mieć taką samą postać w mianowniku i wołaczu zarówno liczby pojedynczej, jak i mnogiej (Jerry, Harry)? Tak wynikałoby z odmiany podanej na stronie DobrySlownik.pl: https://dobryslownik.pl/slowo/Harry/118234/1/18997/#znaczenie-18997 https://dobryslownik.pl/slowo/Jerry/205186/1/131907/#znaczenie-131907. W polskim przekładzie „Wilka stepowego” użyto formy Harry’owie.
Forma Harry’owie jest w pełni zgodna z polska norma odmiany tego typu wyrazów: w mianowniku liczby mnogiej części rzeczowników męskoosobowych mamy w polszczyźnie końcówkę -owie, np. profesorowie, generałowie, królowie, Janowie, Henrykowie, Nowakowie, Dudowie itd., a mianownik i wołacz w tym typie odmiany są jednakowe. Reguła „Zasad pisowni polskiej” wskazuje, jak należy zapisywać formy przypadków zależnych nazwisk i imion angielskich zakończonych na -y, do których wymienione przez Pana formy należą – zob. http://sjp.pwn.pl/zasady/248-Nazwiska-konczace-sie-w-wymowie-na-y-lub-i-po-spolglosce;629623. Nazwy te w liczbie pojedynczej odmieniają się jak przymiotniki, w liczbie mnogiej również poza mianownikiem i wołaczem, które są jednakowe i mają końcówkę -owie pochodzącą z odmiany wyżej cytowanych rzeczowników męskoosobowych. W „Słowniku imion” Jana Grzeni (Warszawa 2004, s. 22) w części opisowej czytamy, że imiona tego typu (jako przykłady podaje podobne Andy i Zachary) mają końcówkę dopisywaną do formy podstawowej po apostrofie (Andy’owie, Zachary’owie). Wynika z tego, że w „Wilku stepowym” mamy do czynienia z poprawnymi odmianą i zapisem. Do treści podanej przez Pana strony www.dobryslownik.pl nie mogę się odnieść, ponieważ sesje zawierające odmianę są dostępne jedynie dla zalogowanych użytkowników. Jeśli podają cytowane przez Pana w pytaniu formy, są w błędzie.

Problem z mianownikiem liczby mnogiej imion typu Harry polega na tym, że nie wiadomo zbytnio, jak go tworzyć. W podlinkowanych powyżej zasadach PWN-owskich nie ma nic (!) o takim mianowniku. Mówi się tam tylko o tym, że w liczbie mnogiej omawiane imiona nie są odmieniane, gdyż występują zwykle z innymi rzeczownikami. W „Dobrym słowniku” reguły językowe napisaliśmy na nowo, opatrzyliśmy komentarzami oraz zweryfikowaliśmy je z uzusem i poszczególnymi hasłami w słowniku. Niestety końcówka -owie dla Jerry czy Harry jest bardziej teorią niż praktyką, a Jerry’owie jako tako wygląda tylko w piśmie (bo już nie w wymowie). Końcówka -y daje efekt komiczny (Jerzy?). Uznaliśmy zatem, że najlepszym wyjściem będzie w tabelkach odmiany rzeczowników podawanie M. lm. równego M. lp. W regule językowej jednak (do której linkujemy między innymi z haseł Jerry i Harry) wspomnieliśmy o formie Harry’owie jako dopuszczalnej, choć wyraziliśmy swój krytyczny do niej stosunek.
Warto dodać na koniec, że nie sądzimy, by językoznawcy musieli być we wszystkim zgodni, a już zwłaszcza w tak specyficznych kwestiach.
dr Łukasz Szałkiewicz, Dobrysłownik.pl

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-24
Szanowni Państwo, prosiłabym o pomoc w następującej kwestii: czy jest możliwe (czytaj: poprawne) użycie formy Klaudiu? W jakimkolwiek wypadku. Rozumiem, że powiemy Pani Klaudio, ale czy do dziecka można się zwrócić właśnie w formie Klaudiu?
To, czy imię Klaudia nosie dziewczynka, czy kobieta, nie wpływa na formę wołacza, a w każdym razie nie powinno. „Słownik nazw własnych” i „Słownik imion” Jana Grzeni, a także „Wielki słownik ortograficzny języka polskiego PWN” pod red. E. Polańskiego odnotowują wołacz tego imienia wyłącznie w formie Klaudio (por. http://sjp.pwn.pl/so/Klaudia;4450397.html). Polszczyzna w swej długiej historii wypracowała pewne zasady doboru końcówek -o i -u w wołaczu imion żeńskich. Jak wskazuje Hanna Jadacka w „Kulturze języka polskiego. Fleksja, słowotwórstwo, składnia” (Warszawa 2005, s. 63), końcówka -o jest typowa dla imion niezdrobniałych i zdrobniałych twardotematowych, jak Katarzyno, Julio, Anno, Renato, Krystynko, Anetko, a końcówka -u tworzy formy wołacza imion zdrobniałych miękkotematowych, jak Jadziu, Basiu, Marciu, Róziu. Hanna Jadacka przytacza wprawdzie imiona Adela, Aniela, które mają dwie dopuszczalne formy wołacza, postuluje jednak, aby w praktyce językowej propagować w odmianie tych imion (jako niezdrobniałych) końcówkę -o. Tak samo warto postąpić w interesującym Pana przypadku, zwłaszcza że słowniki nie odnotowują nawet innej formy niż Klaudio.

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-23
Dzień dobry! Mam problem z odmianą nazwiska O’Brien. Poprawnie powinno być mówię o życiu Stefana O’Brien czy Stefana O’Briena? Przyznam szczerze, że druga forma brzmi dziwnie.
Być może brzmi dziwnie, bo nie jesteśmy do niej przyzwyczajeni? Ostatecznie to nazwisko obce, nieswojskie, mamy prawo dziwić się formie. Stwierdzić jednak należy, że nazwisko to jest odmienne, a formy odmiany to: O’Brien, O’Briena, O’Brienowi, O’Brienem, O’Brienie.

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-22
Czy nazwisko Szczypka mogę zapisać w formie skrótowej Sz-ka Czy jest to prawidłowa pisownia?
Zadaniem nazwiska jest w miarę jednoznaczna identyfikacja człowieka, który je nosi. Z tego powodu nie stosuje się skrótów nazwisk.

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-22
Proszę o poradę jak należy odmieniać nazwę miejscowości Lubogoszcz. Czy tak jak Bydgoszcz?
W Polsce znajdują się trzy wsie o nazwie Lubogoszcz: dwie w województwie lubuskim, jedna w województwie zachodniopomorskim. „Urzędowy wykaz nazw miejscowości” (http://ksng.gugik.gov.pl/urzedowe_nazwy_miejscowosci.php) przy każdej z nich wskazuje rodzaj żeński, czyli odmieniamy te nazwy podobnie jak Bydgoszcz: Lubogoszczy (dopełniacz, celownik, miejscownik), Lubogoszczą (narzędnik), biernik jest równy mianownikowi: Lubogoszcz.

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-22
Lokalna prasa nagminnie używa określenia w Radomskiem w odniesieniu do regionu Radomia. Czy jest to poprawne określenie, czy jednak powinno pisać się w Radomskim? Z góry dziękuję za odpowiedź.
Prasa ma prawo używać tej nazwy, skoro mowa o regionie Radomia. Aby Pana zapewnić o poprawności formy w Radomskiem, potwierdzę, że słowniki (w tym także „Wielki słownik ortograficzny PWN” pod red. Edwarda Polańskiego: http://sjp.pwn.pl/szukaj/radomskie.html) odnotowują zarówno formę radomski jako przymiotnik od nazwy Radom, jak i formę Radomskie w znaczeniu «ziemia radomska», co wskazuje już na szerszy zasięg terytorialny. Polszczyzna daje nam za pomocą pewnych form odmiany możliwość różnicowania znaczeń wyrazów, choć w tym wypadku w grę wchodzi jeszcze ortografia, bo przymiotnik od nazwy miasta piszemy małą literą, a nazwę „obszarową” – literą (por. inne nazwy regionów, jak w Krakowskiem, w Kieleckiem, w Poznańskiem, w Lubelskiem, w Podkarpackiem). Nazwy regionów zachowały do dnia dzisiejszego starą końcówkę przymiotnikową -em (obecną także w formie w Zakopanem), podczas gdy nowszej końcówki -im używa się obecnie w odmianie m.in. przymiotników będących nazwami województw i przymiotników od nazw miejscowych. Wynika z tego także różnica znaczenia: na radomskim rynku znaczy ‘na rynku, który znajduje się w Radomiu’, a w Radomskiem to ‘na ziemi radomskiej’, czyli także poza miastem, wokół miasta.
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-22
Mam problem z nazwą dzielnicy Zawiercia – Blanowice. Jak ją odmieniać: blanowicki czy blanowski, jak mówi większość mieszkańców dzielnicy?
Pytanie nie dotyczy odmiany, bo nie idzie tu o formy przypadków (Blanowic, Blanowicom, Blanowicami, Blanowicach), lecz o tworzenie przymiotników od tej nazwy miejscowej. Dziś Blanowice to jedna z dzielnic Zawiercia, kiedyś natomiast była wsią, o której pierwsze wzmianki sięgają XIV wieku. Miejscowości o tak długim rodowodzie zwykle mają tradycyjne przymiotniki w „starszych” wersjach, a z pytania wynika, że tak jest również w tym przypadku: mieszkańcy używają formy utrwalonej tradycją, lokalnej, starszej blanowski, a administracja państwowa promuje już formę nowszą blanowicki, która wyraźniej nawiązuje do formy podstawowej, co w komunikacji urzędowej ma znaczenie. W Poradni była już mowa o podobnych formach: wadowski – wadowicki, zabrski – zabrzański, proszowicki – proszowski, brenneński – breński, wizeński – wiski, radomski – radomszczański, a nawet o parze zawierciański – zawiercki. W komunikacji lokalnej formy starsze nie powodują konsternacji: jak sama Pani wspomina, mieszkańcy ich używają, a ślad dawnej nazwy pozostał w nazwie ulicy Blanowickiej (podobnie jak w Katowicach – Zabrskiej, a w okolicach Brennej w nazwie Stożek Breński). W komunikacji oficjalnej należałoby jednak używać formy nowszej, dłuższej, bardziej jednoznacznej: blanowicki.

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-22
Jak odmieniamy nazwisko Czerniec? Pana Czerńca czy Czernieca? Dziękuję za odpowiedź.
Szczegółowe zasady odmiany nazwisk polskich i obcych podaje m.in. „Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN” pod red. A. Markowskiego w haśle problemowym „Nazwiska”. Nazwiska polskie zakończone na -ec przybierają w sposób naturalny formy bez tzw. e ruchomego, jeśli w tożsamym brzmieniowo rzeczowniku pospolitym e jest opuszczane, por. np. Lipiec – Lipca (nie: *Lipieca), Malec – Malca (nie: *Maleca), a zatem również Czerniec, Czerńca, Czerńcowi, Czerńcem, Czerńcu, ponieważ nazwisko to nawiązuje do botanicznej nazwy czerniec. „Uniwersalny słownik języka polskiego” pod red. S. Dubisza podaje definicję: «roślina zielna o dużych liściach, drobnych białych kwiatach i owocach – jagodach barwy czarnej, rosnąca w Europie i północnej Azji, używana w farmacji».
W nazwiskach, które nie mają odpowiedników wśród rzeczowników pospolitych, o tym, czy w formach odmiany e zachowamy lub opuścimy, decyduje swojskość lub obcość nazwiska. NSPP podaje przykłady: Wujec – Wujca, Janiec – Jańca, Pawelec – Pawelca, ale: Perec – Pereca.
W jednosylabowych nazwiskach na -ec zawsze w odmianie zachowujemy e, np. Stec – Steca.

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-22
W jaki sposób powinnam odmieniać nazwisko Mende?
Nazwiska zakończone na -e na gruncie polskim są odmieniane jak przymiotniki: Mendego, Mendemu, Mendem. Nazwiska o podobnej odmianie to m.in. Linde, Kolbe, Dante, Reszke, Wende, Rilke, Littré.

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-22
W jaki sposób odmieniać nazwisko Smoter?
Nazwiska zakończone na -er odmieniają się często z e ruchomym podobnie jak rzeczowniki pospolite (np. szwagier – szwagra, bunkier – bunkra, cukier – cukru), dlatego nie będzie dziwić odmiana: Smotra, Smotrowi, Smotrem, Smotrze. Są także nazwiska, które na gruncie polskim ] wspomniane e zachowują we wszystkich formach odmiany – „Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN” pod red. A. Markowskiego w haśle problemowym „Nazwiska” podaje przykłady: Romer – Romera, Mahler – Mahlera, Kromer – Kromera, Weber – Webera, ale – jak widać – są to zwykle nazwiska obce. Faktem jest, że o tym, czy będą używane formy Smotera, Smoterowi, Smoterem, Smoterze, decyduje to, czy nazwisko jest polskie, a także to, jaką decyzję podejmie nosiciel nazwiska, jaki wzorzec odmiany wybierze. Oba sposoby są akceptowalne.
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-22
Jeden z producentów wędlin z Pomorza ma w swojej ofercie parówki Gucie. Kiedy kupuję, nigdy nie wiem, czy kupuję paczkę Guciów czy Guci.
Internet to cudowny wynalazek, dzięki któremu szybko sprawdziłam, że faktycznie parówki nazywają się Gucie. Nazwa produktu spożywczego ma zatem formę liczby mnogiej odróżniającą się do imienia Gucio (zdrobnienie od August, Gustaw), która – jak podaje m.in. Jan Grzenia w „Słowniku nazw własnych” – miałaby mianownik Guciowie. Dobrze zatem, że nazwa brzmi Gucie, bo w ten sposób podkreśla nieosobowość tego, co nazywa. Kiedy kupuje Pani ten produkt (dostępny w paczkach), kupuje Pani paczkę Guci, ponieważ forma dopełniacza liczby mnogiej Guciów odnosiłaby się do ludzi nazywanych zdrobniale imieniem Gucio. Analogie widać również w innych polskich rzeczownikach: kapcie, śmiecie, łokcie, paznokcie, słonie, czyli tych, które nazywają przedmioty czy zwierzęta. Mają one w dopełniaczu lm. formy z końcówką -i: kapci, śmieci, łokci, paznokci, słoni (jak Guci), a określenia ludzi nieco potoczne, nieco oceniające, żartobliwe, lekceważące, jak np. berbeć, cieć, urwipołeć, mają w D.lm. formy wariantywne: berbeci / berbeciów, cieci / cieciów, urwipołci / urwipołciów, natomiast rzeczowniki męskoosobowe neutralne znaczeniowo przyjmują w tym przypadku końcówkę -ów: chłopców, panów, fizyków itp. W konkluzji tych spożywczo-gramatycznych rozważań można umieścić stwierdzenie, że kupuje Pani paczkę Guci.


1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21