Najczęściej zadawane pytania (214) Ortografia (507) Interpunkcja (170) Wymowa (65) Znaczenie (207) Etymologia (283) Historia języka (21) Składnia (274) Słowotwórstwo (118) Odmiana (293) Frazeologia (116) Poprawność komunikacyjna (212) Nazwy własne (363) Wyrazy obce (72) Różne (147) Wszystkie tematy (2848)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-04-01
Czy odmiana imienia Zoja jest taka sama jak imion Kaja, Maja?
Tak, to imię odmienia się według tego samego wzorca. Zgodnie z obowiązującymi zasadami pisowni polskiej (http://sjp.pwn.pl/zasady/;629362) rzeczowniki zakończone na -ja (w tym imiona, takie jak Kaja, Maja, Gaja, Zoja, Nadzieja) w dopełniaczu, celowniku i miejscowniku liczby pojedynczej powinny być pozbawione spółgłoski -j-: Mai, Kai, Gai, Zoi, Nadziei itd. Formy odmiany tego imienia są zatem następujące: Zoja, Zoi, Zoję, Zoją, Zoju.
Katarzyna Wyrwas

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-04-01
Witam serdecznie!
Ponieważ zdania są podzielone, proszę o rozstrzygnięcie, czy odmienia się nazwisko żeńskie Słotta.
Pozdrawiam serdecznie
Urszula Kucharczyk
Nazwisko to jest oczywiście odmienne, i to nie tylko wtedy, gdy jest noszone przez kobietę, lecz także gdy nosi je mężczyzna. Przeszkodą w odmianie nie jest podwojona spółgłoska t, ponieważ z takimi połączeniami radzimy sobie w polszczyźnie znakomicie, co widać choćby na przykładzie rzeczownika motto (mottem, motcie, mott). Formy odmiany są następujące:
M. Maria Słotta – Jan Słotta
D. Marii Słotty – Jana Słotty
C. Marii Słotcie – Janowi Słotcie
B. Marię Słottę – Jana Słottę
N. Marią Słottą – Janem Słottą
Ms. Marii Słotcie – Janie Słotcie
Pozdrawiam!
Katarzyna Wyrwas

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-03-29
Szanowni Państwo, jak powinniśmy odmieniać nazwę centrum handlowego Wola Park?
Czy powinniśmy mówić np. Byłem w Wola Parku czy też: Byłem w Woli Parku?
Nadmienię tylko, że nazwa zaczerpnięta jest z dzielnicy Wola, w której znajduje się określone centrum.

Nazwa centrum handlowego została utworzona wbrew polskiej gramatyce, w której konstrukcja tego typu powinna realizować schemat Park (jaki?) Wola. Ten obecny przestawny, anglosaski szyk wyrazów powoduje problemy z odmianą, wręcz prowokuje do nieodmieniania pierwszego członu tak skonstruowanych nazw własnych. To nie jest praktyka językowa godna pochwały. Podobne przykłady (Biznes Pakiet, Kulczyk Holding, Rura Park, LUKAS Bank) podawała kiedyś prof. Antonina Grybosiowa w swym artykule na temat zmian językowych we współczesnej polszczyźnie, wielokrotnie krytykował tego typu konstrukcje prof. Jan Miodek (zob. np. http://archiwum.wiz.pl/1999/99084000.asp, http://archiwum.wiz.pl/1998/98103800.asp). Cóż, gdy nacisk wzorców zachodnich bywa nadal silniejszy niż poszanowanie dla własnego języka...
Przyjęty przez twórcę centrum układ nazwy wyklucza odmianę pierwszego członu, a zatem należałoby mówić: jadę do Wola Parku, widzę Wola Park itd. Oczywiście możemy odmieniać oba człony tej nazwy, bo kto nam zabroni w codziennych kontaktach językowych zmiany szyku na polski: w Parku Woli? Myślę, że nazwa centrum handlowego na tyle się już utrwaliła w świadomości społeczeństwa, że nikt nie pomyśli (zwłaszcza jeśli nazwa będzie użyta w kontekście), że mamy na myśli park w znaczeniu «duży ogród z alejkami i ścieżkami spacerowymi».

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-03-29
Jak poprawnie odmieniać imię Kasper? Tak jak Kacper?
Tak, formy odmiany są jednakowe: Kaspra, Kasprowi, Kasprem, Kasprze. Słownik ortograficzny także odnotowuje to imię: http://sjp.pwn.pl/so/Kasper;4448843.html.

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-03-27
Dzień dobry!
W poradni językowej PWN występuje kilka odpowiedzi na temat problemów z odmianą imienia Iwo.
Generalny wniosek wypływa taki, że możliwe są trzy sposoby odmiany: jak imiona polskie zakończone na -o, z końcówką -n oraz jako forma nieodmienna. O ile dwa ostatnie sposoby nie pozostawiają wątpliwości co do form we wszystkich przypadkach deklinacji, o tyle odmiana bez końcówki -n dostarcza pewnych wątpliwości. Mianownik, dopełniacz, biernik i narzędnik nie stanowią problemu (a może jednak?), lecz pozostałe przypadki nie są takie oczywiste. Poniżej przedstawiam deklinację:

M. Iwo
D. Iwa
C. Iwowi / Iwu (?)
B. Iwa
N. Iwem
Ms. Iwie / Iwu (?)
W. Iwo! / Iwie! / Iwu! (?)

Proszę o wskazówki co do odmiany.
Z góry dziękuję za pomoc.
Pozdrawiam
Łukasz Bednarski
Według „Wielkiego słownika poprawnej polszczyzny PWN” (red. A. Markowski, Warszawa 2006) imię Iwo otrzymuje w przypadkach zależnych cząstkę -n-, podobnie jak ma to miejsce w imionach Bruno, Hugo czy Otto. Cząstka ta nawiązuje do łacińskiej III deklinacji rodzaju męskiego i żeńskiego rzeczowników zakończonych w mianowniku na -o, takich jak actio, constitutio, sermo itd., odpowiadały im bowiem dopełniacze: actionis, constitutionis, sermonis. Nie dziw więc, że dzisiaj wyrazy te brzmią w angielszczyźnie: action, constitution, sermon; z kolei w katalogu polskich imion występują: Brunon, Hugon, Iwon oraz Otton.
Iwo nie jest imieniem rodzimym, jak Gniewko czy Mieszko, toteż nie powinien mu przysługiwać wzór odmiany przywołany w zapytaniu. Polecam zatem wzorcową odmianę: Iwo – Iwona – Iwonowi – Iwonem – Iwonie, zaznaczę jednak, że słownik pozwala pozostawić imię bez końcówki fleksyjnej, jeżeli towarzyszy mu odmienione nazwisko: Wywiad z Iwo Nowakiem.
Mateusz Klaja

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-03-27
Chciałabym zapytać o odmianę nazwisk męskich zakończonych w pisowni na -q, np. Declerq. Ponieważ w wymowie kończy się na -k, zasadniczo powinno się odmieniać jak inne nazwiska zakończone na -k, ale czy należy stosować apostrof lub wymieniać q na k w zapisie, zwłaszcza miejscownika?
Belgijski kolarz Bart de Clerq, argentyński tenisista Carlos Berlocq, francuski pisarz Michel Houellebecq – ich nazwiska, zakończone w pisowni na -q, są dla polskiej fleksji szczególnie problematyczne z uwagi na brak tej litery w systemie zapisu wyrazów rodzimych.
Czytamy w „Wielkim słowniku ortograficznym języka polskiego” pod red. A. Markowskiego (1999), że „w niektórych typach nazwisk [obcych – M.K.] dochodzi w odmianie do wymian głoskowych, typowych dla polszczyzny. Wymiany te zmieniają postać nazwiska, tak że trzeba je zapisać zgodnie z wymową, a z naruszeniem pisowni oryginalnej” (s. LIII–LIV).
Zawsze zatem należy zacząć od „przetestowania” odmiany nazwiska w jego wersji fonetycznej: Sagnac [sańak] – Sagnaca [sańaka] – Sagnakiem [sańak’em]. Nie miejscownik, lecz narzędnik jest w tej deklinacji najtrudniejszą formą, ponieważ to w nim następuje wymiana twardego [k] na postpalatalne [k’].
Przystąpmy zatem do odmiany dyskutowanego nazwiska na -q.
M. Declerq → [deklerk] → Nowak
D. Declerqa → [deklerka] → Nowaka
C. Declerqowi → [deklerkowi] → Nowakowi
B. Declerq → [deklerka] → Nowaka
N. Declerkiem → [deklerk’em] → Nowakiem
Mc. Declerqu → [deklerku] → Nowaku

Z powyższego wyliczenia jednoznacznie wynika, że litera -q (lub grupa -cq) ma być dla Polaka znakiem spółgłoski [k]. Dopiero gdy (w narzędniku) następuje wymiana głoskowa, przeprowadzić należy równoległą korektę pisownianą (Declerkiem; Berlokiem). W całym paradygmacie nie stosuje się apostrofów. Zob też: Jan Grzenia, Houellebecq.
Mateusz Klaja

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-03-21
Byłbym zobowiązany, gdyby byli Państwo tak uprzejmi i wyjaśnili pewną wątpliwość, na tle której powstał między mną a kolegą spór. Chodzi o sposób odmiany nazwiska Wiater. Czy nazwisko to w ogóle odmienia się przez przypadki? Kolega twierdzi, że nie. Mnie wydaje się, że owszem, lecz mam wątpliwość, czy właściwą formą byłoby stwierdzenie Proszę o skontaktowanie się w tej sprawie z panem Wiatrem, czy też Proszę o skontaktowanie się w tej sprawie z panem Wiaterem. Wersja kolegi to oczywiście Proszę o skontaktowanie się w tej sprawie z panem Wiater.

Nieodmienianie nazwisk, które odmienić można – a takich mamy zdecydowaną większość – nie jest zgodne z duchem polszczyzny jako języka fleksyjnego. Tylko naprawdę nieliczne nazwiska nie podlegają u nas odmianie i są to jedynie nazwiska obce, których do żadnego polskiego wzorca deklinacyjnego z powodów fonetycznych dopasować się nie da (zob. Nazwiska nieodmienne).
Nazwisko Wiater ma specyficzną formę, którą podczas odmiany należy zachować, czyli utrzymać w kolejnych formach głoskę e, tak aby nie mogły one zostać pomylone z formami odmiany nazwiska Wiatr. To ostatnie przyjmowałoby formy: Jana Wiatra, Janem Wiatrem, Janie Wiatrze (tu bez oboczności jak w wyrazie pospolitym z formą wietrze), a to, które Pana interesuje, brzmiałoby w kolejnych przypadkach: Jana Wiatera, Janem Wiaterem, Janie Wiaterze.
Katarzyna Wyrwas

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-03-21
Która nazwa jest poprawna: Azja Środkowa czy Azja Centralna?
Gramatycznie i semantycznie poprawne są obie nazwy, ponieważ precyzyjnie wskazują położenie geograficzne, w dodatku centralny to etymologicznie również ‘środkowy’. W „Korpusie języka polskiego PWN” Azja Środkowa występuje znacznie częściej niż Azja Centralna, co nie świadczy o stopniu poprawności, lecz jedynie o przyzwyczajeniach użytkowników języka.
Katarzyna Wyrwas

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-03-16
Jaka forma odmiany nazwiska prezydenta Francji będzie poprawna w zdaniu: Przy prezydencie Francji F. Hollande’dzie / Hollande’m powstała grupa robocza do spraw kontaktów z mediami?
Przez analogię do funkcjonującego w polszczyźnie francuskiego określenia beau monde «wyższe sfery, wytworne towarzystwo» uznać za poprawne należy formy: Hollande’a, Hollande’owi, Hollandzie. Nie jest to przypadek odosobniony, gdy w odmianie zarówno rzeczowników pospolitych, jak i nazw własnych czasem przyjmuje się spolszczony nieco kształt wyrazu, co obrazuje następująca reguła zasad pisowni polskiej: http://sjp.pwn.pl/zasady/Jesli-w-ktoryms-przypadku-gramatycznym-brzmienie-gloski;629620.
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-03-15
Jaka będzie poprawna forma imienia Samantha w miejscowniku: Samanthie czy Samancie?
Odmiana imion polskich, spolszczonych oraz obcych zależy od ich rodzaju gramatycznego i brzmienia ostatniej głoski wyrazów, przypomina zaś wzory odmiany analogicznych rzeczowników pospolitych (por. hasło problemowe Imiona w „Wielkim słowniku poprawnej polszczyzny PWN”). Imię Samantha zakończone jest na samogłoskę -a, a więc zgodnie z polskimi zasadami odmiany obcych imion żeńskich powinno być odmieniane. W mianowniku żeńską końcówkę -a poprzedza zbitka -th-, która jednak w wymowie zbliżona jest do głoski [t]. W sytuacji, kiedy wygłosowe -a poprzedzone jest spółgłoską twardą t, odmiana wyrazu wygląda następująco:
M. Dorota
D. Doroty
C. Dorocie
B. Dorotę
Ms. Dorocie
N. Dorotą
W zasadach dołączonych do „Wielkiego słownika ortograficznego PWN” znajduje się analogiczny do imienia Samantha przykład – Martha, który w miejscowniku przybiera postać Marcie. Poprawną formą miejscownika dla Samantha będzie zatem forma Samancie. Poniżej przedstawiam pełną odmianę imienia Samantha:
M. Samantha
D. Samanthy
C. Samancie
B. Samanthę
Ms. Samancie
N. Samanthą

Aleksandra Mól
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-03-15
Chciałbym się dowiedzieć, czy nazwisko Ojdana jest odmienne, i jak powinno się je odmieniać, jeśli posługuje się nim mężczyzna?
Należy pamiętać, że wszystkie nazwiska męskie podlegają w języku polskim odpowiedniemu dla siebie wzorowi odmiany przez przypadki i liczby. Nazwiska zakończone na -a odmienia się, stosując dla nich identyczny wzorzec odmiany jak dla wyrazów pospolitych i imion o tym samym zakończeniu, np. rata, Anna. Poniżej przedstawiam odmianę nazwiska Ojdana:

M. Adam Ojdana, państwo Ojdanowie
D. Adama Ojdany, państwa Ojdanów
C. Adamowi Ojdanie, państwu Ojdanom
B. Adama Ojdanę, państwa Ojdanów
N. Adamem Ojdaną, państwem Ojdanami
Ms. Adamie Ojdanie, państwu Ojdanach

Mateusz Klaja
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-03-07
Moje pytanie dotyczy odmiany angielskiego imienia i nazwiska Andrew McAfee.
Czy poprawne będzie nieodmienianie zarówno imienia, jak i nazwiska, np. z Andrew McAfee?
Imię Andrew z uwagi na swą wymowę [endrju] jest na gruncie polskim nieodmienne, ponieważ nie ma wzorca deklinacyjnego, do którego można byłoby je dopasować.
Nazwisko McAfee można (i trzeba) odmienić, jest bowiem zakończone w wymowie na -i: [mak-afi] z akcentem na końcu, a takie wyrazy są u nas odmieniane jak przymiotniki, należy jedynie zadbać o oddzielenie oryginalnej postaci nazwiska apostrofem od dodawanych końcówek poszczególnych przepadków: McAfee’ego, McAfee’emu, McAfee’m. Ma tu zastosowanie jedna z reguł zawartych w „Zasadach pisowni polskiej”.
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-03-07
Jak odmieniać nazwisko Zięty?
Nazwisko ma formę przymiotnikową, więc powinno być odmieniane jak przymiotnik: Ziętego, Ziętemu, Ziętym.
Katarzyna Wyrwas

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-03-07
Jak poprawnie odmieniać nazwę ukraińskiego miasta Debalcewe? Na chłopski rozum powinno się chyba tak jak inne miasta podobnie zakończone, np. Zakopane, a więc: w Debalcewem, do Debalcewego itp. Czy może jednak w Debalcewie, do Debalcewa? Media różnie podają tę nazwę (w tym również i bez odmiany).
Ma Pan rację! Tego typu nazwy słowiańskie zakończone na -e, a także na -y mają odmianę przymiotnikową, jak Zakopane (por. też Grozny – Groznego, Miednoje – Miednego). Odmieniamy więc: D. Debalcewego, C. Debalcewemu, B. Debalcewe, N. Debalcewem, Ms. Debalcewem, W. Debalcewe!
Forma *Debalcewie byłyby właściwa, gdyby nazwa miała postać podstawową *Debalcew, a takiej przecież nie ma. Używanie zatem formy *w Debalcewie wprowadzałoby czytelników w błąd, sugerując inną postać nazwy podstawowej.
Nic dziwnego, że obce nazwy stanowią dla wielu osób problem fleksyjny, miewamy wszak kłopoty nawet z odmianą niektórych polskich nazw... Pozostawienie ławo odmiennej obcej nazwy bez odmiany świadczy niestety o bezradności tego, kto jej używa.
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-03-06
Jak się mówi jestem Wizygotą czy jestem Wizygotem, bo różne słyszałem?
Większość słowników podaje tylko formę liczby mnogiej Wizygoci, jedynie „Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN” pod red. A. Markowskiego odnotowuje postać Wizygot, która jasno wskazuje, że ta nazwa własna odmienia się według deklinacji męskiej. Skoro zaś Wizygoci to zachodni odłam Gotów, powiemy jestem Wizygotem analogicznie do jestem Gotem.
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-02-25
Czy powinno się odmieniać nazwę firmy Energa, mówiąc np. pracuję w Energa, procedury ustalone przez Energa, klienci Energa? Czy to słowo jest odmienne, mimo że jest nazwą własną?
Nazwa ta jest zakończona podobnie jak nazwy niemieckich miast: Norymberga, Wittenberga, a także jak znane wyrazy pospolite irga (krzew), morga (nazwa powierzchni gruntu), katorga (przymusowe roboty), dlatego też formy odmiany będą podobne: dopełniacz, celownik i miejscownik – Energi, biernik – Energę, narzędnik – Energą, wołacz (jeśli potrzebny) – Energo! Wyrazy, które możemy odmienić, odmieniać powinniśmy, bo odmienność słów to cecha naszego języka. W komunikacji oficjalnej albo profesjonalnej niektórzy wolą nie odmieniać nazw własnych, takich jak nazwiska czy nazwy firm, tłumacząc swe działania troską o jednoznaczność przekazu. Uważam, że nie należy nadmiernie kultywować tego rodzaju troski – przesadnej i nieuzasadnionej mimo wszystko, lecz postępować zgodnie z duchem języka. Jeśli używamy nazwy Energa jak w Pana przykładach, powinniśmy ją odmieniać.
Katarzyna Wyrwas

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-02-22
Proszę o wyjaśnienie, jak odmieniamy nazwiska mężatek. Czy np. kobieta nosząca po małżonku nazwisko Grechuta to będzie pani Grechutowa czy Grechuta. Wątpliwość mam następującą: jeśli nazwiemy ją Grechuta, to równie dobrze może znaczyć, iż jest siostrą pana Grechuty. Natomiast Grechutowa jasno wskazuje na koligację. Z góry dziękuję.
Pyta Pan nie o odmianę nazwisk mężatek, lecz o tworzenie form odmężowskich nazwisk. W polszczyźnie są dwa sposoby tworzenia nazwisk odmężowskich uzależnione od formy podstawowej nazwiska: za pomocą formantu -owa od nazwisk, które są zakończone na spółgłoskę lub -o (Kuncewicz – Kuncewiczowa, Grzegorczyk – Grzegorczykowa, Orzeszko – Orzeszkowa itd.), za pomocą formantu -ina / -yna od nazwisk zakończonych na -a (Jaskóła – Jaskólina, Zaręba – Zarębina, Sapieha – Sapieżyna, Puzyna – Puzynina). Drugi z wymienionych formantów wywołuje wymiany głosek (w wymienionych nazwiskach ł : l’, b : b’, h : ż, n : ń), dlatego też współcześnie tego typu nazwiska są coraz rzadziej tworzone, wykorzystywany bywa niezmieniający formy wyrazu przyrostek -owa.
Podobnie tworzy się odojcowskie nazwiska córek: od nazwisk zakończonych na spółgłoskę lub -o za pomocą przyrostka -ówna (np. Elżbieta Zającówna, Teresa Friedelówna, Zofia Kucówna, Barbara Krafftówna, Maria Rodziewiczówna, Grażyna Bacewiczówna, Krystyna Czubówna), a od nazwisk zakończonych na -a za pomocą formantu -anka (np. Agnieszka Kotulanka, Teresa Skubalanka).
Kobieta zamężna w naszych czasach może, lecz nie musi używać formy, która jednoznacznie wskazuje na jej stan cywilny. Dawniej tworzenie nazwisk odmężowskich było tradycją, a stan cywilny warto było podkreślać, ponieważ w społeczeństwie zdecydowanie wyższy był status kobiety zamężnej niż tej, która męża nie miała. Dziś nazwiska tego typu spotyka się głownie w gwarach, które bardziej niż język ogólny zachowują formy tradycyjne, ale również w środowiskach artystycznych i naukowych. Znane osoby, które wybrały taką formę nazwiska to m.in. Irena Bajerowa, Marianna Czubalina, Paulina Buchwald-Pelcowa, Antonina Grybosiowa, Aleksandra Cieślikowa, Krystyna Kleszczowa, Joanna Sobczykowa, Ewa Sławkowa, Magdalena Pastuchowa, Ola Watowa, Józefa Hennelowa, Lucyna Ćwierciakiewiczowa, Jadwiga Puzynina, Renata Grzegorczykowa.
Zgodnie z przedstawionymi wyżej zasadami żona pana Grechuty mogłaby nosić nazwisko Grechucina, choć pewnie współcześnie wybrałaby mniej zmienioną postać Grechutowa, a najpewniej pozostałaby przy nazwisku w wersji podstawowej Grechuta, które wraz z imieniem odmieniałoby się przez przypadki następująco: (nie ma) Marii Grechuty, (przyglądam się) Marii Grechucie, (widzę) Marię Grechutę, (idę z) Marią Grechutą, (mówię o) Marii Grechucie. Siostra pana Grechuty, jeśli byłaby niezamężna, mogłaby używać nazwiska w formie Grechucianka (ewentualnie Grechutówna), choć to dziś niezwykle rzadkie zjawisko.
Katarzyna Wyrwas

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-02-22
Na Podlasiu jest miejscowość Ewy. W jaki sposób należy pisać: pochodzi z Ewów czy pochodzi z Ew?
Urzędowy wykaz nazw miejscowości (dostępny tu: http://ksng.gugik.gov.pl/pliki/urzedowy_wykaz_nazw_miejscowosci_2013.pdf) podaje formę dopełniacza Ew.
Katarzyna Wyrwas

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-02-22
Jak będzie wyglądać liczba mnoga francuskich nazwisk zakończonych na nieme c, jak np. Blanc. Rozpatruję to w kwestii nie tyle samych nazwisk (bo te mogą być nieodmienne), ile dzieł danego twórcy (np. Kossaki – obrazy Kossaka, Vonneguty – książki Vonneguta itp.). Czy zatem dzieła takiego Francuza będą się nazywać Blanki (gdzie c przechodzi w k, jak w leica – leiki), czy może jeszcze jakoś inaczej, np. Blance, Blany?
Część wyrazów francuskich, a w tym również i nazwisk, ma niemy wygłos, co oznacza, że na ich końcu występuje nie wymawiana, ale oddawana w piśmie spółgłoska, samogłoska lub ich połączenie. W „Wielkim słowniku poprawnej polszczyzny PWN” pod red. A. Markowskiego znaleźć można m.in. następujące przykłady z niemym wygłosem spółgłoskowym: Rimbaud [rembo], Manet [mane], Monet [mone], Camus [kami], Lorrain [lorę], Lavoisier [lawuazje], Maritain [maritę], Massenet [masene], Chamfort [szamfor], Remarque [remark], Barthes [bart], Descartes [dekart]. Wedle prawideł rządzących polszczyzną nazwiska takie możemy odmieniać (choć niektóre z nich, jak np. Monet, Manet, Rimbaud, Camus, można pozostawić w formie podstawowej, jeśli występują z odmienionym imieniem lub innym wyrazem odnoszącym się do nosiciela nazwiska). Słownik ten wskazuje, że przy odmianie takich nazwisk w przypadkach zależnych w wymowie uwzględniamy tę niesłyszalną w mianowniku spółgłoskę, np. Moneta [moneta], Monetowi [monetowi], Chamforta [szamforta], Chamfortowi [szamfortowi], a dodatkowo w niektórych przypadkach nazwiska mogą mieć typowe dla polszczyzny oboczności spółgłoskowe, np. d : dź, t : ć (Claude Monet – o Claudzie Monecie; Barthes – o Barcie). „Wielki słownik ortograficzny języka polskiego PWN” pod red. E. Polańskiego wyraźnie dopuszcza zapis tych form zgodnie z pisownią polską (zob. http://sjp.pwn.pl/zasady/Jesli-w-ktoryms-przypadku-gramatycznym-brzmienie-gloski;629620). W związku z tym jeśli ktoś nosi nazwisko Blanc wymawiane [blã], to w przypadkach poza mianownikiem c będzie odczytywane jako [k]: Blanca [blanka], Blancowi [blankowi], Blancu [blanku], a jedynie w narzędniku nazwisko to przybrałoby formę Blankiem, podobnie jak inne odnotowane w WSO: Remarque – z Remarkiem, Mauriac – z Mauriakiem, Signac – z Signiakiem itd. Jeśli więc chcielibyśmy od nazwiska francuskiego Blanc utworzyć nazwę (potoczną, warto dodać) dzieł nosiciela tego nazwiska, analogiczną do wymienionych w pytaniu Kossaków czy Vonnegutów, to rzeczywiście powinna ona brzmieć Blanki.
Katarzyna Wyrwas

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-02-22
Batman nazywa się Bruce Wayne. Redaguję teksty z gry o Batmanie i tłumacz napisał mi tak: Gdy dorósł, został wybitnym chirurgiem i przez wiele lat obmyślał wyrafinowaną zemstę na Brusie Waynie. Czy imię i nazwisko bohatera są w tym zdaniu odmienione poprawnie?
Zarówno imię, jak i nazwisko bohatera są zakończone na niewymawianą samogłoskę e, przybliżona wymowa to [brus łejn]. Formy tego typu na gruncie polskim mogą się odmieniać, lecz końcówki ze względu na różnicę pomiędzy pisownią a wymową umieszcza się po apostrofie: dopełniacz i biernik – Bruce’a Wayne’a, celownik – Bruce’owi Wayne’owi, narzędnik – Bruce’em Wayne’em. Jedynie w miejscowniku, gdzie brzmienie głosek kończących tematy imienia i nazwiska jest w języku polskim inne niż w języku oryginalnym, obowiązuje zapis bez apostrofów – pisownia jest równa (polskiej) wymowie: Brusie Waynie (zob. http://sjp.pwn.pl/szukaj/Bruce.html, http://sjp.pwn.pl/szukaj/Wayne.html). Podobnie jest w wypadku nazwisk, takich jak Joyce [dżojs]: Joyce’a, z Joyce’em, ale o Joysie; Remarque [remark]: Remarque’a, o Remarque’u, ale z Remarkiem. Wskazane ustalenia ortograficzno-fleksyjne ten dokumentują „Wielki słownik ortograficzny PWN” pod red. E. Polańskiego oraz „Zasady pisowni polskiej” (zob. http://sjp.pwn.pl/zasady/Jesli-w-ktoryms-przypadku-gramatycznym-brzmienie-gloski;629620).
Katarzyna Wyrwas


1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19