| Poprawność komunikacyjna | 2004-10-13 |
| Czy używanie i pisownia słowa przedmedyczny w stosunku do ratowników udzielających pierwszej pomocy jest poprawne? Ratownicy pierwszej pomocy faktycznie nie mogą robić tego, co ratownicy medyczni i zazwyczaj pracują tylko do czasu przyjazdu ratowników medycznych lub lekarza, ale praca, którą wykonują, jest także pracą medyczną (np. opatrywanie ran). | |
| Wyrażenia ratownik przedmedyczny / pomoc przedmedyczna mają przede wszystkim podkreślić, że nie jest to pomoc medyka, czyli lekarza, i wydają się w tej funkcji całkowicie poprawne. Właściwa jest też ich pisownia. Mogą funkcjonować zamiennie z wyrażeniami zawierającymi wyraz przedlekarski. Aldona Skudrzyk | |
| Poprawność komunikacyjna | 2004-10-13 |
| Czy dopuszczalne jest użycie słowa uwidział, np. w gwarze, czy też należy w każdym przypadku używać słowa zobaczył? | |
| Wyraz uwidział jest niewątpliwie gwarowy i w gwarze (np. śląskiej) zupełnie naturalny. W gwarze zatem jest on używany poprawnie, zgadza się z normą użytkową, regionalną polszczyzny. Wyraz ten współcześnie nie jest notowany w słownikach języka polskiego, ostatnią wzmiankę o nim znalazłam w Słowniku języka polskiego pod red. W Doroszewskiego z lat 60. XX wieku, a i tam w znaczeniu ‘zobaczyć’ uznany był już za słowo przestarzałe w języku ogólnym, choć używane w gwarach. Ostatecznie zatem w kontaktach nieoficjalnych, gwarowych można używać czasownika uwidzieć, natomiast w kontaktach ogólnych, oficjalnych należałoby używać zobaczyć. Aldona Skudrzyk i Katarzyna Wyrwas | |
| Poprawność komunikacyjna | 2004-10-08 |
| Czy poprawne jest sformułowanie trud pracy w zdaniu: Dziękujemy za trud pracy, włożony przez harcerzy w zorganizowanie rajdu? | |
| Rzeczownik trud występuje w polszczyźnie częściej w utartym połączeniu z dopełniaczem liczby mnogiej trudy czegoś, np. trudy podróży, trudy walki, trudy życia, używa się go jednak także w liczbie pojedynczej, np. trud wychowania dzieci. Rozumiem, że w cytowanym podziękowaniu nadawcy zależy na tym, aby szczególnie podkreślić fakt, że praca, którą harcerze włożyli w zorganizowanie rajdu, była trudna, dlatego myślę, że śmiało można owego sformułowania użyć. Sugerowałabym jedynie, aby zrezygnować z przecinka w tym zdaniu, jest niekonieczny. Katarzyna Wyrwas | |
| Poprawność komunikacyjna | 2004-10-06 |
| Relatywnie dobry czy relatywnie lepszy? | |
| Przysłówek relatywnie (uznawany przez słowniki za słowo książkowe) oznacza ‘stosunkowo, względnie’. Przysłówek ten pochodzi od przymiotnika relatywny o znaczeniu ‘pozostający w stosunku do czego, ‘względny’, ‘warunkowy’ oraz ‘uzależniony od czegoś’, ‘wynikający z zestawienia, porównania’. Definicje pokazują, że przysłówek ten może wystąpić w połączeniu z przymiotnikami we wszystkich stopniach. Inny słownik języka polskiego pod red. M. Bańki notuje następujące przykłady użycia z przymiotnikami w stopniu równym i wyższym: Te ogromne zwierzęta miały relatywnie mały mózg. Im bardziej kraj jest rozwinięty, tym żywność relatywnie droższa. Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego podawał natomiast przykład z przymiotnikiem w stopniu najwyższym: Wyższa płaca – to środek w pewnych warunkach relatywnie najlepszy, i dlatego stosowany. To, w jakim połączeniu użyje Pani omawianego przysłówka, zależy od tego, jakie treści pragnie Pani przekazać odbiorcom. Katarzyna Wyrwas | |
| Poprawność komunikacyjna | 2004-06-27 |
| Jak poprawnie określić (zwłaszcza w oficjalnej nazwie) lokal łączący w sobie cechy kawiarni i restauracji? W Internecie spotkałam formy kawiarnia, restauracja, kawiarnia – restauracja bądź restauracja – kawiarnia (pisane małą / dużą literą). Co na to językoznawcy? | |
| Szanowna Pani! Nie wszystkie zjawiska i przedmioty mają swoje nazwy. W polszczyźnie w każdym razie (a może także i w innych językach) nie ma określenia, które nazywałoby syntetycznie lokal łączący cechy kawiarni i restauracji. Możemy wyrazić się ogólnie lokal lub użyć wyspecjalizowanych określeń, a przyczyną tego stanu rzeczy jest być może właśnie owo wyspecjalizowanie się palcówek gastronomicznych w określonego typu usługach – mamy winiarnie, stołówki, restauracje, kawiarnie, cukiernie, lodziarnie itd., a także obco brzmiące, lecz równie wyspecjalizowane puby, cocktail bary, drink bary. Trudno orzec, czy powstanie jednowyrazowego określenia lokalu będącego jednocześnie kawiarnią i restauracją zależy wyłącznie od liczby i popularności takich lokali czy też od inwencji nazewniczej Polaków. Kiedyś popularne było złożenie klubokawiarnia, ale obawiam się, że analogicznie zbudowane neologizmy typu *kawiarnio-restauracja czy *restauracjo-kawiarnia nie brzmią zbyt dobrze. Dlatego myślę, że oficjalnie najlepiej byłoby używać połączeń obu wyrazów, np. Kryształ. Kawiarnia. Restauracja. Katarzyna Wyrwas | |
| Poprawność komunikacyjna | 2004-06-24 |
| Czy reguła dotycząca używania słów ilość i liczba jest nadal aktualna? Czy nadal ilość używane jest w odniesieniu do rzeczy, które się waży lub mierzy, a liczba do rzeczy policzalnych? | |
| Rzeczownik ilość stosować się powinno w połączeniach z rzeczownikami niepoliczalnymi, a liczba – wraz z rzeczownikami oznaczającymi przedmioty policzalne, np. Ilość (lepiej: liczba) wybudowanych domów. Ilość (lepiej: liczba) dzieci. Nie wszyscy użytkownicy języka przestrzegają tej zasady, zwłaszcza gdy mają na myśli wielką liczbę przedmiotów (tak wielką, że aż wydaje się niepoliczalna). Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego podaje, że przy użyciu wyrazu liczba w znaczeniu ‘suma takich samych albo podobnych jednostek, rzeczy, zdarzeń’ (np. Niewielka liczba samochodów. Liczba uczniów w klasie. Spadek liczby wypadków drogowych) dopuszczalne jest wymienne używanie rzeczowników liczba i ilość, zwłaszcza jeśli chodzi o duże wielkości. Katarzyna Wyrwas | |
| Poprawność komunikacyjna | 2004-06-16 |
| Proszę o wykładnię w sprawie użycia w zakresie lub z zakresu - czy prawidłowe są zapisy: akty prawne w zakresie sektorów inżynieryjnych, wymogi w zakresie ochrony środowiska, koordynacja przedsięwzięć w zakresie gospodarki komunalnej? Wydaje mi się, że raczej należy użyć z zakresu? W aktach prawnych i dokumentach, z którymi zetknęłam się, używane są na przemian obie formy. | |
| Połączenie w zakresie czegoś może oznaczać granice zasięgu danego zjawiska, faktu, powiedzieć można, że coś wchodzi w zakres czyichś obowiązków. W zakresie jest jednak zdecydowanie nadużywane w polszczyźnie urzędowej, a w wielu urzędowych sformułowaniach ów nieszczęsny i pompatyczny zakres można byłoby z powodzeniem opuścić, np. doświadczenie w zakresie zarządzania funduszami inwestycyjnymi (lepiej: doświadczenie w zarządzaniu funduszami inwestycyjnymi), lub zamienić na bardziej fortunny wyraz, np. akty prawne dotyczące sektorów inżynieryjnych, koordynacja przedsięwzięć podejmowanych w gospodarce komunalnej. Połączenie z zakresu czegoś oznacza, że coś pochodzi z pewnej dziedziny, np. badania z zakresu ochrony środowiska, z zakresu nauk biologicznych. Katarzyna Wyrwas | |
| Poprawność komunikacyjna | 2004-06-16 |
| W reklamie jednej z restauracji przeczytałam następującą zachętę: Ciepła kuchnia. Przyznam, że z podobnym zwrotem spotkałam się po raz pierwszy. Czy lepiej zastosować w tym przypadku gorącą kuchnię? A może oba te zwroty są niepoprawne? W takim razie czym je zastąpić, by zwrot brzmiał zwięźle i „reklamowo”? | |
| W polszczyźnie używa się połączenia gorące posiłki, a nie ciepła kuchnia czy gorąca kuchnia (być może jest to jakaś obcojęzyczna kalka). Proszę mi wybaczyć bezpośredniość, ale jako poradnia językowa nie zajmujemy się tworzeniem sloganów – to zadanie agencji reklamowych. My możemy jedynie zaopiniować przedstawione propozycje – tak też uczyniliśmy tym razem. Katarzyna Wyrwas | |
| Poprawność komunikacyjna | 2004-06-16 |
| Mam pytanie dotyczące tytułów naukowych i nazw usług medycznych w polonijnych periodykach w kraju niemieckojęzycznym. Tłumaczyć, nie tłumaczyć (zwłaszcza w rozszerzonej Europie)? Co Państwo sądzą o pozostawionych w polskim tekście tytułach w oryginalnym brzmieniu, jak np. Dr. med. univ., Medizinalrat, Dr. MED. czy wreszcie MED. UNIV. et MED. DENT? Co z FA f. Zahn-, Mund-, Kieferheilkunde? Czy charakter tego rodzaju usług odda zwykła polska stomatologia? | |
| Nie znam niemieckiego, więc większość cytowanych przez Panią tytułów jest dla mnie tak czy owak zagadką ;-), ale myślę, że skoro w zjednoczonej Europie, z europejskim parlamentem na czele, wydaje się różnojęzyczne wersje wszystkich dokumentów, to w opisywanym przez Panią przypadku należałoby umieścić obie wersje – polska i niemiecką (w dowolnej kolejności). Katarzyna Wyrwas | |
| Poprawność komunikacyjna | 2004-06-16 |
| Czy na wizytówce lub w tekście reklamowym lepiej napisać dr nauk med. czy dr med.? | |
| Stosuje Pani mieszany zapis: część wyrazów w wersji skróconej, część w pełnym brzmieniu. Myślę, że przede wszystkim należałoby przyjąć jakąś jedną strategię – proponuję np. doktor nauk medycznych (bo tak brzmi pełna oficjalna polska nazwa) lub w skrócie dr n. med.. Katarzyna Wyrwas | |
| Poprawność komunikacyjna | 2004-06-08 |
| Jaka forma jest prawidłowa? W odpowiedzi na ogłoszenie (...) zgłaszam swą (czy swoją?) kandydaturę na stanowisko Regional Manager (czy Managera?)? | |
| Obie formy zaimka (swą i swoją) są poprawne. W tym przypadku można ich użyć zamiennie. Aldona Skudrzyk Rzeczownik manager w polszczyźnie jest odmienny, dlatego można w tekście użyć formy dopełniaczowej managera. Katarzyna Wyrwas | |
| Poprawność komunikacyjna | 2004-06-03 |
| Zdanie: Nowoczesny biurowiec w Śródmieściu Warszawy. Jestem prawie pewna, że brzydko brzmi to zdanie i jest to z pewnością błąd. Ale jaki? Jak go nazwiecie? | |
| Myślę, że wrażenie niefortunności (stylistycznej) jest słuszne - choć nie ma tu błędu gramatycznego, tylko właśnie stylistycznym (konstrukcja nie jest zdaniem - to jego równoważnik (brak orzeczenia), typowy dla struktury nagłówków i tytułów. Niefortunność // błąd polega na tym, że śródmieście znaczy właśnie ‘środek miasta’, a sens ‘miasto’ zawiera się już w słowie Warszawa; przy tym Śródmieście pisane wielką literą to nazwa własna dzielnicy miasta (Warszawa-Śródmieście) - a wtedy przydawka Warszawy jest zbyteczna, redundantna (podobnie jak „urzędnicze” wyrażenia w mieście Warszawie, w mieście Toruniu). Powinno być albo: nowoczesny biurowiec w śródmieściu - albo (i jeszcze precyzyjniej): nowoczesny biurowiec w (samym) środku // w samym centrum Warszawy, bo autorowi chodziło zapewne o zaakcentowanie tego, że w absolutnie centralnym, więc ważnym, punkcie miasta. Ewa Jędrzejko | |
| Poprawność komunikacyjna | 2004-06-03 |
| Czy prawidłowe jest powiedzenie w pustyni, tak jak w tytule powieści H. Sienkiewicza? | |
| Współcześnie mówi się na pustyni oraz na Saharze, na Pustyni Libijskiej, na Gobi itd. W tytule powieści Sienkiewicza mamy do czynienia z wyjątkiem literackim. Katarzyna Wyrwas | |
| Poprawność komunikacyjna | 2004-05-28 |
| Czy poprawna jest forma, moim zdaniem zdecydowanie nadużywana, czemu zamiast dlaczego? | |
| Oba słowa są poprawne. Częstsze występowanie czemu, na które Pani / Pan zwraca uwagę, może wynikać z tego, że jest to wyraz krótszy. Zdecydowanie niepoprawna jest powstała w wyniku skrzyżowania obu wyrazów forma !dlaczemu. Katarzyna Wyrwas | |
| Poprawność komunikacyjna | 2004-05-28 |
| Mam wątpliwości dotyczące sloganu: Twoja lokalna kwiaciarnia w Polsce, jakim reklamuje się w polonijnej prasie jedna z polskich kwiaciarni wysyłkowych. Słownik języka polskiego PWN definiuje słowo lokalny jako ‘właściwy danemu miejscu, ograniczony do danego miejsca; miejscowy’. Czy zastosowanie tego przymiotnika w powyższym kontekście nie kłóci się w pewnym stopniu z tą międzynarodową ekspansją? | |
| Slogan rzeczywiście nie jest zbyt fortunny. Myślę, że jest to rodzaj kalki językowej - angielskie słowo local oznacza ‘lokalny’, ale też ‘tamtejszy’ lub ‘tutejszy’ - prawdopodobnie układał to hasło Polak, który już lepiej włada językiem angielskim niż polskim, i nakłada trochę szersze znaczenie angielskie na znaczenie polskie. Po angielsku – Your local florist in Poland jest poprawne, po polsku zaś Twoja lokalna kwiaciarnia w Polsce po prostu nie brzmi, nie mówimy w ten sposób, w tym kontekście przymiotnik lokalny nie może się pojawić - już prędzej miejscowa kwiaciarnia, np. Mamy naszą miejscową kwiaciarnię w Warszawie czy podobne. Chociaż niektóre konteksty lokalny i local są wspólne i wspólne jest także podstawowe znaczenie (np. local newspaper 'lokalna gazeta'), to w polszczyźnie jest inna niż w języku angielskim dystrybucja słowa lokalny. Jacek Warchala | |
| Poprawność komunikacyjna | 2004-05-17 |
| Czy pytanie jaka jest pogoda na polu jest poprawne? | |
| Wśród kryteriów poprawności językowej wymieniane jest kryterium geograficzne. Forma na pole występuje powszechnie w języku potocznym na południu Polski. W słownikach poprawnościowych jest odnotowana z kwalifikatorem: regionalnie. Używana jest zwykle w komunikacji codziennej w zwrotach wyjść na pole (północnopolskie wyjść na dwór) i być na polu (na dworze; tu mazowieckie na dworzu określane jest w słownikach jako niepoprawne). Regionalizmy nie są błędami językowym, świadczą o odrębności językowej różnych części Polski spowodowanej rozwojem historycznym i przemianami kulturowymi. Można zauważyć różnice (szczególnie w słownictwie) miedzy mieszkańcami poszczególnych regionów: Mazowsza, Małopolski, Podlasia, Wielkopolski, Śląska. Regionalizmy zwykle zauważamy u innych i mogą być przyczyną zabawnych nieporozumień (kiszka to gatunek wędliny lub kwaśne mleko) lub niekończących się sporów, czy jemy borówki czy jagody. Romualda Piętkowa | |
| Poprawność komunikacyjna | 2004-05-17 |
| Jaka forma zwrotu jest poprawniejsza: 1) proszę o przyjęcie do klasy o profilu sportowym czy 2) proszę o przyjęcie do klasy z profilem sportowym? | |
| Poprawne (i chyba najczęściej używane) jest połączenie klasa o profilu. Katarzyna Wyrwas | |
| Poprawność komunikacyjna | 2004-05-12 |
| Czy fraza są aktualnymi egzaminatorami jest poprawna, zarówno gramatycznie jak i z punktu widzenia logiki? Preferowałbym formę są aktualnie egzaminatorami. Pierwsza rzecz, to znaczenie 'obecny' słowa aktualny, czy jest ono poprawne? Następnie nieporadność logiczna tej frazy. Cóż mogliby oznaczać owi aktualni egzaminatorzy? A egzaminatorzy nieaktualni? Czy brnąc dalej mówimy: aktualni murarze? Naturalniej brzmi być aktualnie kierowcą, obecnie pracować jako kierowca czy też były murarz. | |
| Przymiotnik aktualny jest oceniany przez językoznawców jako natręt językowy zbyt często nadużywany. Szczególnie krytykowane jest używanie przymiotnika aktualny w znaczeniu ‘współczesny, obecny, teraźniejszy’, np. aktualne potrzeby, aktualne możliwości, aktualna sztuka. Jest to znaczenie nowe, powstałe pod wpływem francuskiego actuel. Mówiąc o czymś, że jest aktualne, mamy na myśli to, co dotyczy teraźniejszości, a w odniesieniu do dokumentów zachowuje ważność (aktualny rozkład jazdy, aktualny paszport, aktualne zaświadczenie itp.). I w tym znaczeniu zapewne użyto połączenia aktualni egzaminatorzy jako skrótu w miejsce oficjalnego sformułowania egzaminatorzy posiadający uprawnienia do egzaminowania, i to uprawnienia, które nie straciły ważności (zachowują ważność). I tu dochodzimy do sedna sprawy. Niewątpliwie rażące jest sformułowanie aktualni egzaminatorzy w kontaktach oficjalnych mówionych, a szczególnie w pismach urzędowych. Jednak nie jest to połączenie błędne w kontaktach nieoficjalnych w określonej grupie zawodowej, ponieważ spełnia przynajmniej dwa kryteria poprawności językowej: kryterium ekonomiczności – jest krótkie i funkcjonalności – rozmawiający wiedzą, co znaczy. A z logiką w języku różnie bywa... Przypominają mi się w tym miejscu przygody małego człowieczka z filmu animowanego kiedyś wyświetlanego w TVP. Dziwił się on, dlaczego wchodzimy po schodach, a nie po wchodach. Pozostałe przykłady – aktualni murarze, aktualni kierowcy – są jednak raczej humorystyczne, bo trudno tu o uzasadnienie: murarze posiadający uprawnienia upoważniające do kładzenia cegieł, ale gdyby chodziło tu o uprawnienie do pracy w szczególnie niebezpiecznych warunkach, to kto wie... Romualda Piętkowa | |
| Poprawność komunikacyjna | 2004-05-10 |
| Czy poprawny jest zapis uczucie smutku uczuciem, a obowiązki obowiązkami? | |
| Nie widzę w tym wypowiedzeniu niczego szczególnie niepoprawnego. Wydaje mi się jedynie, że zwykle w tego typu sformułowaniach mamy do czynienia z symetrią składników, objawiającą się w powtórzeniu danego elementu w innej formie fleksyjnej, np. obowiązki obowiązkami. W pierwszej części cytowanej przez Panią wypowiedzi – uczucie smutku uczuciem – można zatem mówić o pewnego rodzaju elipsie. Doradzałabym uzupełnienie opuszczonego elementu: uczucie smutku uczuciem smutku. Katarzyna Wyrwas | |
| Poprawność komunikacyjna | 2004-05-08 |
| Czy użycie w tekście reklamowym sformułowania serwis domowy w kontekście naprawy sprzętu elektronicznego w domu klienta jest poprawne? Przeszukując zasoby internetowe nie znalazłam podobnego sformułowania na określenie tego typu usług. | |
| Rzeczownik serwis ma w tradycyjnych słownikach w zasadzie dwa znaczenia: ‘zestaw naczyń’ i ‘zestaw informacji (lub prasy)’; angielskie słówko serwis (już spolszczone – service) w znaczeniu ‘obsługa, usługa’ może raczej wystąpić w domu klienta, a zatem lepiej powiedzieć serwis w domu klienta. Serwis domowy kojarzyłby się pewnie z naczyniami domowymi lub pakietem informacji przesyłanych do domu przez Internet, a nie z obsługą (naprawą) jakiegoś urządzenia w domu klienta. A może raczej powinno się użyć sformułowania naprawy w domu klienta? Jacek Warchala | |